Zmieniony: piątek, 30 grudnia 2011 22:31

Wiele organizacji fanatycznie zwalczających energetykę jądrową twierdzi, że elektrownie jądrowe są drogie, nieopłacalne a ich budowa zawsze się przeciąga i generuje dodatkowe koszty. Powołują się przy tym na problemy z budową bloku nr 3 w Elektrowni Jądrowej Olkiluoto w Finlandii.

Czy rzeczywiście tak jest?

Co powstaje w Olkiluoto?

Schemat bloku EPR budowanego w Olkiluoto (fot. TVO)

W 2002 r. parlament fiński podjął uchwałę w sprawie zbudowania w tym kraju kolejnego bloku jądrowego (obok 4 już pracujących), kierując się analizami ekonomiczno-technicznymi wykonanymi przez fińskie uczelnie techniczne (m.in. Uniwersytet Lappeenranta).

Była to reakcja na złożone kilka lat wcześniej przez dwie fińskie firmy (TVO i Fortum) eksploatujące elektrownie jądrowe w Finlandii wnioski o udzielenie pozwoleń na rozbudowę ich elektrowni, tj. dobudowanie nowych bloków (w elektrowniach Olkiluoto i Loviisa).

Rok później, w 2003 r. podjęto decyzję, że pozwolenie będzie dotyczyło tylko wniosku złożonego przez TVO (elektrownia Olkiluoto). TVO planowało zbudowanie nowego, trzeciego bloku obok dwóch pracujących od końca lat 70-tych. Jest to konsorcjum kilku firm przemysłu ciężkiego, gmin oraz firmy Fortum, którego celem jest zaopatrywanie udziałowców w energię elektryczną po cenie kosztu bazowego (tania energia elektryczna jest potrzebna wielu firmom z energochłonną produkcją).

Koszty wytwarzania energii elektrycznej wg Tarjanne, Kivisto, styczeń 2008. Jest to najnowsza wersja analizy (pierwszą przeprowadzono w 2001 r.) fińskich ekonomistów, na której m.in. oparł się fiński parlament podejmując decyzję o udzieleniu zgody na budowę nowego bloku jądrowego w Finlandii. Analiza ta uwzględnia trudności jakie wystąpiły przy budowie Olkiluoto-3.

Po otrzymaniu stosownych zezwoleń parlamentu, rządu i fińskiego dozoru jądrowego (STUK) firma rozpisała przetarg na zaprojektowanie, zbudowanie i oddanie do eksploatacji nowego bloku typu PWR lub BWR. Do przetargu stanęły 3 firmy:

• konsorcjum francusko-niemieckie Areva-Siemens (reaktory EPR i SWR-1000)
• amerykański General Electric (reaktor ESBWR)
• rosyjski Atomstrojeksport (reaktor WWER-1000 wersja 91/99)

Przetarg wygrało konsorcjum Areva-Siemens (Areva odpowiada za część jądrową bloku, w tym reaktor, a Siemens za część konwencjonalną, w tym turbozespół), które proponowało m.in. blok z reaktorem EPR o mocy 1600 MWe netto. W grudniu 2003 r. TVO (inwestor, zleceniodawca) i Areva-Siemens (generalny wykonawca, zleceniobiorca) podpisały kontrakt na budowę bloku EPR o wartości 3 mld euro.

Prace budowlane rozpoczęły się w maju 2005 r. Zgodnie z harmonogramem nowy blok miał zostać uruchomiony w 2009 r.

Harmonogram – skąd opóźnienia?

Kilka miesięcy po rozpoczęciu budowy okazało się, że w projekcie nie przewidziano wielu problemów technicznych i organizacyjnych, które szybko ujawniły się podczas prac budowlanych. Wynikały one z czterech przesłanek:

1. Zarówno Francuzi jak i Niemcy od ponad 10 lat nie zbudowali żadnej elektrowni jądrowej, co wynikało z nieprzychylnej energetyce jądrowej sytuacji politycznej w większości krajów i zastoju inwestycyjnego (prawie całkowity brak zamówień na elektrownie jądrowe w Europie Zachodniej i USA). Oznaczało to, że wielu rzeczy musieli nauczyć się od nowa a know-how zdobyte przez ich starszych kolegów w latach 70-tych i 80-tych zostało częściowo utracone z powodu zestarzenia się kadr i przejścia na emeryturę wielu świetnie wykształconych i doświadczonych specjalistów i inżynierów.
2. Blok EPR budowany w Olkiluoto jest de facto prototypem – jest to pierwszy na świecie reaktor tego typu i nigdzie jeszcze nie był budowany. Z tego powodu fizycznie niemożliwe było przewidzenie wszystkich problemów technicznych jakie mogą się ujawnić w trakcie budowy. Sytuacja tego typu nie jest charakterystyczna wyłącznie dla energetyki jądrowej, ponieważ takie zdarzenia mają miejsce we wszystkich gałęziach przemysłu (np. w przemyśle motoryzacyjnym przed rozpoczęciem produkcji seryjnej samochodu buduje się kilkanaście prototypów do testów, które na koniec są niszczone w testach zderzeniowych).
3. Generalny wykonawca zdecydował, że będzie zlecał wszystkie prace do wykonania wielu różnym firmom. Dołączenie znacznej liczby drobnych podwykonawców spowodowało trudności organizacyjne i utrudniło zgranie w czasie wielu prac budowlanych i montażowych. Oczywiście podwykonawcy w każdym przypadku musieli posiadać kwalifikacje/uprawnienia/certyfikaty uprawniające do produkcji urządzeń dla przemysłu jądrowego i/lub ich montażu jednak wielu z nich nie miało doświadczenia i uczyło się na błędach (popełnionych przy budowie Olkiluoto-3).
4. Brak modułowej zabudowy bloków EPR - budowa w trybie modułowym (składanie prefabrykowanych elementów) przebiega taniej i szybciej. Rozwiązanie to zastosowali Amerykanie w swoim AP1000. Obecnie Francuzi planują wdrożenie modułowej zabudowy dla kolejnych bloków EPR.

Za każdym razem trzeba było poprawiać niedociągnięcia, ponieważ czuwający nad bezpieczeństwem jądrowym elektrowni fiński dozór jądrowy (STUK) w razie stwierdzenia poważnych uchybień nakazywał zatrzymanie budowy i wykonanie poprawek (oczywiście na koszt wykonawcy).

Tak będzie wyglądać elektrownia Olkiluoto z trzema blokami. Blok EPR widać na zdjęciu jako pierwszy od lewej. Kolejne dwa są typu BWR, uruchomione kolejno w latach 1978 i 1980 (fot. TVO).

Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że opóźnienia dotyczą głównie części jądrowej. Część konwencjonalna została ukończona w terminie i zgodnie z kosztorysem.

Pierwotnie zakładany termin uruchomienia bloku odsuwano kilkakrotnie. Zgodnie z ostatnim oświadczeniem firmy TVO blok zostanie oddany do eksploatacji w sierpniu 2014 r. (prace montażowe zakończą się na jesieni 2012 r. ale przed uruchomieniem elektrowni muszą być jeszcze przeprowadzone testy, aby upewnić się że wszystkie urządzenia i układy będą działały sprawnie i bezpiecznie).

Należy podkreślić, że budowany już jako drugi w kolejności blok EPR we francuskiej elektrowni Flamanville ma o wiele mniejsze opóźnienie (2 lata) i budżet przekroczony tylko o 1 mld euro (z planowanych 4 mld euro ostatecznie wyszło 5 mld euro), a dwa kolejne bloki EPR w chińskiej miejscowości Taishan nie mają żadnych opóźnień i przekroczenia kosztów. Jest to bezpośredni dowód na to, że Areva nauczyła się na swoich błędach w Olkiluoto a EPR jest blokiem, który można z powodzeniem zbudować w każdym kraju, bez żadnych „niemiłych niespodzianek”.

Koszty – kto płaci?

Wartość kontraktu na zaprojektowanie, budowę, montaż i rozruch bloku EPR wyniosła 3 mld euro. Taką sumę zobowiązał się zapłacić inwestor (TVO) generalnemu wykonawcy (Areva-Siemens). Zgodnie z umową wszelkie dodatkowe koszty, które mogłyby się pojawić w trakcie prac, powinien pokryć generalny wykonawca (Areva-Siemens). I tak się stało. Konsorcjum Areva-Siemens pokrywa wszelkie dodatkowe koszty – na dzień dzisiejszy jest to suma 1,7 mld euro.

Stan prac przy bloku Olkilkuoto-3 w dniu 31.05.2010 r. (fot. TVO/Hannu Huovila).

Opóźnienia w uruchomieniu bloku spowodowały również dodatkowe koszty po stronie inwestora (wynikłe m.in. z braku możliwości spłaty kredytu zaciągniętego pod budowę bloku, który jeszcze przecież nie działa i nie generuje przychodów). Dlatego TVO złożyło pozew przeciwko konsorcjum Areva-Siemens do Międzynarodowego Sądu Arbitrażowego działającego w ramach Międzynarodowej Izby Handlu. W ramach odwetu konsorcjum złożyło pozew przeciwko inwestorowi, zarzucając mu późnienia w przygotowywaniu dokumentacji technicznej (na co TVO oświadczyło, że zarzut jest całkowicie bezzasadny). Wszystko wskazuje jednak na to, że konsorcjum przegra proces i będzie musiało zapłacić inwestorowi odszkodowanie - co oznacza, że TVO zostaną zwrócone koszty.

Czy zatem wzrost kosztów wpłynie na cenę energii elektrycznej produkowanej przez nowy blok?

NIE, z dwóch powodów:

1. O cenie energii elektrycznej w Finlandii decyduje rynek, koszty pojedynczego producenta nie mają znaczenia.
2. Nowy blok ma pracować co najmniej 60 lat, więc okres spłaty kredytu można rozłożyć na wiele lat (można wynegocjować z bankami nowe warunki spłaty i zawrzeć aneks do umowy kredytowej), co oznacza że właściciel elektrowni nie musi dążyć do szybkiego zwrotu z inwestycji i nakładać wysokiej marży do kosztu bazowego jednostki energii elektrycznej

Należy też podkreślić, że energetyka jądrowa nie jest i nie może być dotowana w państwach UE (w przeciwieństwie do Odnawialnych Źródeł Energii), zatem nie ma nawet prawnej możliwości obciążenia kosztami podatników. Dotacje elektrowniom jądrowym i tak nie są potrzebne, gdyż jest to bardzo dochodowy interes. Najlepszym dowodem jest fakt, że TVO planuje już budowę kolejnego (czwartego) bloku w Olkiluoto – być może będzie nim nawet EPR. Firma otrzymała w czerwcu 2010 r. akceptację parlamentu (podobnie jak drugi inwestor - konsorcjum Fennovoima, który chce zbudować nową elektrownię jądrową na północy kraju w miejscowości Pyhäjoki). Jak widać niepowodzenia przy budowie bloku nr 3 nie zraziły Finów – a przecież TVO jest firmą prywatną, nastawioną wyłącznie na zysk, która bynajmniej nie ma zamiaru finansować inwestycji nierentownych!

Koszt budowy 1 MWe w Olkiluoto razem z wydatkami poniesionymi przez generalnego wykonawcę wynosi 2,9375 mln euro/MWe, koszt bloku EPR we Flamanville (wliczając opóźnienia i dodatkowe koszty) to 3,75 mln euro/MWe, zaś dla każdego bloku EPR w Taishan w Chinach wynosi już 2,424 mln euro/MWe. Jednak koszty te nie mają żadnego znaczenia dla przeciętnego obywatela, ponieważ przy tak dużej sieci jak francuska koszty jednego bloku o mocy 1,6 GWe nie mają żadnego wpływu na cenę energii dla odbiorców końcowych. Jest to raczej problem inwestora i właściciela elektrowni.

Bloki EPR planowane są w kilkunastu innych krajach, m.in. Wielkiej Brytanii, USA, Holandii. Prawie wszędzie inwestorami są prywatne firmy, które doskonale wiedzą jak przebiega budowa w Olkiluoto i jakie są jej koszty.

Podsumowanie – czy przeciwnicy energetyki jądrowej mają rację?

Z przytoczonych powyżej faktów wynika jasno, że zarzuty o rzekomej nieopłacalności, dodatkowych kosztach i opóźnieniach są bezpodstawne lub co najmniej mocno przesadzone. Niepowodzenia, które towarzyszą EPR w Finlandii, dotknęły drugi w kolejności blok EPR na świecie (Flamanville, Francja) w mniejszym stopniu, a bloki EPR w Chinach uniknęły już tych problemów. Finowie z TVO (oraz dwóch innych firm – Fortum i Fennovoima) myślą już o następnym bloku (rozważany jest m.in. EPR).